پورسانت پرسنل سالن زیبایی: پنج مدل محاسبه با مثال عددی

برای پورسانت پرسنل سالن زیبایی هیچ درصد رسمی یا «نرخ بازار» قابل‌اتکایی وجود ندارد. پس اول تصمیم بگیرید درصد از چه مبلغی حساب شود: کل فروش، یا فروش بعد از کسر مواد مصرفی. بعد سقف درصدی را که سالن تحمل می‌کند از روی هزینه‌های خودتان حساب کنید و هر دو را در قرارداد بنویسید.

این راهنما پنج مدل پورسانت را روی یک ماه فرضی از یک رنگ‌کار اجرا می‌کند. بعد سراغ مواردی می‌رود که در تسویهٔ ماهانه اختلاف درست می‌کنند: تخفیف، نسیه، برگشت پول و کاری که دو نفر با هم انجام داده‌اند. در پایان هم چند مادهٔ قانون کار را که به پرداخت درصدی مربوط است عیناً نقل می‌کند.

اول مشخص کنید درصد از چه مبلغی حساب می‌شود

«۴۰ درصد» تا وقتی پایهٔ محاسبه‌اش معلوم نباشد عدد بی‌معنایی است. یک درصد ثابت، روی پایه‌های مختلف، به مبلغ‌های بسیار متفاوتی می‌رسد. سه پایهٔ ممکن این‌هاست:

• کل مبلغ خدمت (ناخالص): ساده است، ولی هزینهٔ رنگ، اکسیدان، کراتین یا مژه را تمام‌وکمال سالن می‌دهد.
• مبلغ بعد از کسر مواد مصرفی: منصفانه‌تر است، به شرط این‌که نرخ مواد هر خدمت از قبل روشن و برای پرسنل قابل دیدن باشد.
• مبلغی که واقعاً دریافت شده: یعنی بعد از تخفیف و بدون نسیه‌ای که هنوز وصول نشده.

در خدمت‌هایی مثل رنگ و لایت یا کراتین، مواد سهم بزرگی از قیمت دارند. در کوتاهی مو یا براشینگ سهم مواد تقریباً صفر است. اگر پایه را «کل مبلغ» بگذارید، حاشیهٔ سالن در خدمت‌های پرمواد کم می‌شود و ممکن است دیر متوجه شوید.

پنج مدل پورسانت روی یک ماه فرضی

یک راه عملی برای انتخاب مدل این است که همهٔ مدل‌ها را روی یک ماه واقعی از سالن خودتان اجرا کنید. ما همین کار را با یک نمونهٔ فرضی انجام داده‌ایم.

همهٔ مبلغ‌ها به تومان‌اند. «باقی‌ماندهٔ سالن» هنوز اجاره، قبض، حقوق پذیرش و بقیهٔ هزینه‌های ثابت را نداده است.

هر مدل کجا جواب نمی‌دهد

مدل ۱ ساده‌ترین است، ولی رنگ‌کاری که مواد بیشتری مصرف می‌کند همان درصدی را می‌گیرد که همکار کم‌مصرفش. مدل ۲ این را درست می‌کند، اما فقط وقتی نرخ مواد هر خدمت را از قبل اعلام کرده باشید. اگر هر ماه دستی و بعد از کار تعیینش کنید، پرسنل آن را کسر پنهانی از دستمزد می‌بینند.

مدل ۴ درآمد پرسنل را در ماه‌های کم‌کار ثابت نگه می‌دارد. در عوض، اگر نوبت‌ها خالی بمانند هزینهٔ ثابت سالن بالا می‌رود. مدل ۵ در ماه پرکار شبیه درصدی است و در ماه کم‌کار شبیه حقوق ثابت. فرض کنید فروش بعد از مواد همین رنگ‌کار در ماهی فرضی به ۴۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان برسد. ۴۵٪ آن ۱۸٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان می‌شود، پس کف ۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومانی پرداخت می‌شود و برای سالن فقط ۲۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان می‌ماند.

بعضی سالن‌ها برای پرسنلی که مشتری ثابت خودشان را دارند درصد بالاتری می‌گذارند. اگر چنین قاعده‌ای دارید، تعریف «مشتری خود پرسنل» را مکتوب کنید: مثلاً مشتری‌ای که اولین نوبتش را به نام همان نفر گرفته است. «اجارهٔ صندلی» هم مدل دیگری است که در آن پرسنل به سالن اجاره می‌دهد؛ پورسانت نیست و در این راهنما بررسی نمی‌شود.

درآمد مدل‌های کاملاً درصدی به پر بودن نوبت‌ها وابسته است. هر غیبت مشتری مستقیم از جیب پرسنل می‌رود. برای همین راه‌های کم کردن کنسلی و غیبت مشتری در سالن درصدی، به رضایت پرسنل هم مربوط است.

پورسانت پلکانی: دو روش محاسبه و مشکل «پرتگاه»

پورسانت پلکانی دو روش محاسبه دارد و انتخاب بین آن‌ها باید در قرارداد نوشته شود. در روش کل‌پله‌ای، با رد شدن از آستانه درصد بالاتر روی کل فروش اعمال می‌شود. در روش مازادی، درصد بالاتر فقط روی مبلغ بالای آستانه اعمال می‌شود.

همان پله‌های جدول بالا را در نظر بگیرید: ۴۰٪ تا ۶۰٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان و ۵۰٪ بالاتر از آن. فروش بعد از مواد فرضی است.

در روش کل‌پله‌ای، ۲٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان فروش بیشتر پورسانت را ۶٬۹۰۰٬۰۰۰ تومان بالا برده است. این همان «پرتگاه» است. نزدیک آخر ماه، کسی که به پله نزدیک است انگیزه پیدا می‌کند کار ماه بعد را جلو بکشد تا از پله رد شود. کسی هم که می‌داند این ماه به پله نمی‌رسد، ممکن است ثبت کارها را به ماه بعد بیندازد. روش مازادی این پرش را ندارد و محاسبه‌اش هم فقط یک خط بیشتر است.

آستانه را هم از روی فروش واقعی چند ماه گذشتهٔ همان نفر بگذارید، نه از روی آرزو. پله‌ای که هیچ‌کس به آن نمی‌رسد فقط به بی‌اعتمادی دامن می‌زند.

سالن شما حداکثر چند درصد می‌تواند بدهد؟

سقف درصد را بازار تعیین نمی‌کند. ساختار هزینهٔ خود سالن تعیینش می‌کند. یک فرمول ساده:

سقف سهم پرسنل از کل فروش = ۱۰۰٪ − سهم مواد − سهم هزینه‌های ثابت − سود هدف

فرض کنید در سالنی فرضی، مواد ۲۵٪ فروش است، هزینه‌های ثابت (اجاره، قبض، پذیرش، نظافت و نگهداری) ۳۰٪، و صاحب سالن ۱۰٪ سود می‌خواهد. سقف سهم پرسنل ۳۵٪ کل فروش است. اگر پایه «بعد از کسر مواد» باشد، همین سقف می‌شود ۳۵ تقسیم بر ۷۵، یعنی حدود ۴۶٫۷٪.

حالا جدول پنج مدل را دوباره نگاه کنید. مدل ۱ (۴۰٪ کل مبلغ) و مدل ۲ (۵۰٪ بعد از مواد) هر دو از این سقف بالاترند. با هزینه‌های این سالن فرضی، سود از ۱۰٪ کمتر می‌شود. درصدی که از سالن دیگری برداشته‌اید ممکن است برای سالن شما زیان‌ده باشد.

سهم مواد و هزینه‌های ثابت را از گزارش واقعی سه تا شش ماه گذشته بردارید. اگر هزینه‌های ثابت را هنوز دقیق ندارید، از جمع‌کردن برداشت‌های صندوق شروع کنید. بستن صندوق روزانه به تفکیک کارتخوان، کارت‌به‌کارت و نقد همین عددها را دقیق‌تر می‌کند.

تخفیف، نسیه، برگشت پول و کار دونفره

بیشتر اختلاف‌های تسویه از خود درصد نیست. از موردهایی است که در قرارداد نیامده‌اند. برای هر کدام یک قاعدهٔ روشن بنویسید.

تخفیف

فرض کنید خدمتی با قیمت فرضی ۴٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان با ۲۰٪ تخفیف ۳٬۲۰۰٬۰۰۰ تومان دریافت شده و پورسانت ۴۰٪ است. اگر پایه مبلغ دریافتی باشد، سهم پرسنل ۱٬۲۸۰٬۰۰۰ تومان است. اگر پایه قیمت فهرست باشد، ۱٬۶۰۰٬۰۰۰ تومان. یک قاعدهٔ منصفانه این است: تخفیفی که خود پرسنل به مشتری آشنایش داده از سهم خودش هم کم می‌شود. تخفیفی که سالن تصمیمش را گرفته، یا سالن تنها می‌پردازد یا سهمش از قبل توافق شده است.

نسیه

اگر پورسانت کاری را بدهید که پولش هنوز نیامده، ریسک وصول‌نشدن را سالن تنها برمی‌دارد. راه دیگر این است که سهم پرسنل از نسیه در دوره‌ای پرداخت شود که پول وصول می‌شود. این قاعده فقط وقتی کار می‌کند که روش پرداخت هر فاکتور، از جمله نسیه، همان روز ثبت شود.

برگشت پول یا جبران کار

اگر مشتری ناراضی بوده و پولش برگشته، تکلیف پورسانت آن کار را پیش از شروع همکاری در قرارداد روشن کنید. اگر پورسانت آن کار هنوز تسویه نشده، راه ساده این است که از پایهٔ همان دوره کنار گذاشته شود. ولی اگر رابطه مشمول قانون کار باشد، کسر «جریمه» و «خسارت» از دستمزد با مادهٔ ۴۵ جور درنمی‌آید، و این‌که پس گرفتن پورسانتِ قبلاً پرداخت‌شده از دستمزد ماه بعد در کدام بند همین ماده جا می‌گیرد هم روشن نیست (بخش قانون کار را ببینید). پیش از نوشتن چنین بندی با حقوق‌دان امور کار مشورت کنید.

کاری که دو نفر انجام داده‌اند

در آرایش عروس، رنگ و لایت با دستیار، یا کاشت ناخن که آماده‌سازی‌اش با نفر دیگری است، سهم هر نفر را از قبل و برای هر نوع خدمت مشخص کنید. مثلاً در سالنی فرضی، از پورسانت یک خدمت عروس ۷۰٪ برای آرایشگر اصلی و ۳۰٪ برای دستیار. تقسیم بعد از کار تقریباً همیشه به گلایه می‌رسد.

فروش محصول و انعام

فروش شامپو، ماسک یا روغن را از پورسانت خدمت جدا کنید و درصد کمتری بدهید، چون سالن خودش بهای خرید محصول را پرداخته است. انعام مشتری را هم وارد پایهٔ پورسانت نکنید و جدا ثبت کنید، تا بعداً کسی نپرسد چرا انعامش «درصد خورده».

پورسانت و قانون کار: چه چیزی در متن قانون آمده است

در متن قانون کار، شیوهٔ پرداخت ملاک تعریف کارگر نیست. قانون کار مصوب ۱۳۶۹/۰۸/۲۹، در نسخهٔ منتشرشده در سایت وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی، در مادهٔ ۲ کارگر را این‌طور تعریف می‌کند:

«کارگر از لحاظ این قانون کسی است که به هر عنوان در مقابل دریافت حق السعی اعم از مزد، حقوق، سهم سود و سایر مزایا به درخواست کارفرما کار می‌کند.»

تبصرهٔ ۱ مادهٔ ۳۵ هم مزدی را که «بر اساس میزان انجام کار و یا محصول تولید شده باشد» «کارمزد» می‌نامد. مادهٔ ۴۳ دربارهٔ همین کارگران می‌گوید برای «روزهای جمعه و تعطیلات رسمی و مرخصی، استحقاق دریافت مزد را دارند» و «ماخذ محاسبه میانگین کارمزد آنها در روزهای کارکرد آخرین ماه کار آنها است» و «مبلغ پرداختی در هر حال نباید کمتر از حداقل مزد قانونی باشد». تبصرهٔ مادهٔ ۴۱ هم کارفرما را موظف می‌کند در ازای کار در ساعات قانونی «به هیچ کارگری کمتر از حداقل مزد تعیین شده جدید» نپردازد. اگر رابطه مشمول قانون کار باشد، بخش ثابت مدل ۴ و کف مدل ۵ را هم با همین حکم بسنجید.

سه ماده هم مستقیم به نوشتن قرارداد و کسر از دستمزد مربوط است:

• مادهٔ ۸: شرط‌های قرارداد کار فقط وقتی نافذند که «برای کارگر مزایایی کمتر از امتیازات مقرر در این قانون منظور ننماید». یعنی نوشتن «فقط درصدی و بدون حداقل» در قرارداد، اگر رابطه مشمول قانون کار باشد، آن حق‌ها را از بین نمی‌برد.
• مادهٔ ۴۴: اگر کارگر به کارفرما بدهکار باشد، «تنها می‌توان مازاد بر حداقل مزد را به موجب حکم دادگاه برداشت نمود» و این مبلغ «نباید از یک چهارم کل مزد کارگر بیشتر باشد».
• مادهٔ ۴۵: «کارفرما فقط در موارد ذیل می‌تواند از مزد کارگر برداشت نماید». در این فهرست از جمله مساعده («هنگامی که کارفرما به عنوان مساعده وجهی به کارگر داده باشد») و اضافه‌پرداخت («چنانچه در اثر اشتباه محاسبه مبلغی اضافه پرداخت شده باشد») آمده است، ولی جریمه یا خسارت نیامده.

مادهٔ ۱۹۰ تعیین «مدت کار، تعطیلات و مرخصی‌ها، مزد و حقوق» کارگرانی را که «تمام یا قسمتی از مزد و درآمد آنها به وسیله مشتریان یا مراجعین تامین می‌شود» به آیین‌نامه‌هایی سپرده که شورای عالی کار تدوین می‌کند و هیئت وزیران تصویب می‌کند، و گفته «در موارد سکوت مواد این قانون حاکم است». مادهٔ ۱۹۱ هم می‌گوید «کارگاه‌های کوچک کمتر از ده نفر را می‌توان بر حسب مصلحت موقتا از شمول بعضی از مقررات این قانون مستثنی نمود».

اشتباه‌های رایج در پورسانت پرسنل سالن زیبایی

هر کدام از این اشتباه‌ها هزینهٔ مشخصی دارد. اغلب هم چند ماه بعد خودش را نشان می‌دهد.

1. درصد بدون پایه: قرارداد فقط می‌گوید «۴۰ درصد». سر اولین خدمت پرمواد معلوم می‌شود هر طرف چیز دیگری فهمیده بوده.
2. نرخ مواد بعد از کار: نرخ مواد هر ماه بعد از کار و بدون اعلام قبلی تعیین می‌شود. پرسنل آن را کسر پنهانی می‌بینند و اعتمادشان از دست می‌رود.
3. پله با روش کل‌پله‌ای: پرتگاه آخر ماه ساخته می‌شود و ثبت کارها جابه‌جا می‌شود.
4. درصدی که از روی سالن دیگر برداشته شده: درصد را از سالن روبه‌رو یا یک صفحهٔ خارجی کپی می‌کنید، بی‌آن‌که سقف خودتان را حساب کرده باشید.
5. پورسانت نسیهٔ وصول‌نشده: پورسانت نسیه را می‌دهید و بعد پولش وصول نمی‌شود. پس‌گرفتن آن از ماه بعد هم بحث تازه‌ای راه می‌اندازد.
6. کسر خسارت از دستمزد: خسارت یا «جریمه» را از پورسانت کم می‌کنید. اگر رابطه مشمول قانون کار باشد، مادهٔ ۴۵ چنین کسری را در فهرست موارد مجاز نیاورده است.

چک‌لیست تسویهٔ ماهانه

این کارها را هر ماه، پیش از پرداخت پورسانت، به همین ترتیب انجام دهید:

1. تاریخ شروع و پایان دوره و فهرست کارهای هر نفر را ببندید.
2. برگشتی‌ها، تخفیف‌ها و نسیه‌های وصول‌نشده را طبق قرارداد از پایه جدا کنید.
3. نرخ اعلام‌شدهٔ مواد هر خدمت را کم کنید (اگر مدل شما بعد از کسر مواد است).
4. سهم کارهای دونفره را تقسیم کنید.
5. درصد یا پله را اعمال کنید و ریز محاسبه را به خود پرسنل نشان دهید.
6. مساعده‌های پرداخت‌شده در دوره را جدا و شفاف کم کنید.
7. نسخه‌ای از محاسبه را نگه دارید تا کارهای تسویه‌شده در دورهٔ بعد دوباره حساب نشوند.

بستن دورهٔ پورسانت در نرم‌افزار سالن

در نسخهٔ سالن پنل بیوتی، برای هر متخصص یک «سهم متخصص (%)» در پروندهٔ پرسنل ثبت می‌شود. هنگام بستن دوره، تراکنش‌های تسویه‌نشدهٔ همان نفر فهرست می‌شوند. می‌توانید تراکنش‌ها را تیک بزنید یا از محاسبه بیرون بگذارید. برگشتی‌ها از جمع کم می‌شوند و درصد روی باقی‌مانده اعمال می‌شود. تراکنش‌های تسویه‌شده به همان تسویه وصل می‌مانند و دوباره حساب نمی‌شوند.

قرارداد حقوق ماهانه، روزانه یا ساعتی است و نوع درصدی ندارد. فرم پرسنل هم فیلد «سهم متخصص (%)» را فقط برای متخصص و فیلد «قرارداد» را فقط برای سایر پرسنل نشان می‌دهد؛ یعنی برای یک نفر نمی‌شود هم قرارداد ثابت و هم درصد ثبت کرد. پس اگر مدل ۴ یا ۵ را انتخاب کنید، فقط بخش درصدی در نرم‌افزار حساب می‌شود و بخش ثابت مدل ۴ و کف مدل ۵ را باید بیرون از آن حساب و پرداخت کنید.

محدودیت‌ها را هم بدانید. درصد برای هر نفر یکی است، نه برای هر خدمت. کسر مواد، پله و سهم دونفره را نرم‌افزار حساب نمی‌کند و باید بیرون از آن محاسبه شوند. اگر درصد متخصص را خالی بگذارید، کل مبلغ تراکنش‌ها سهم او حساب می‌شود. پس پیش از اولین تسویه، درصد همه را وارد کنید. تراکنش‌های نسیه هم به‌طور پیش‌فرض در فهرست تیک خورده‌اند. اگر قاعدهٔ شما پرداخت پس از وصول است، آن‌ها را دستی از محاسبه بیرون بگذارید.

سؤال‌های متداول

پورسانت روی قیمت قبل از تخفیف حساب شود یا بعد از آن؟

قاعدهٔ واحدی ندارد؛ باید در قرارداد نوشته شود. اگر تخفیف را خود پرسنل داده، منطقی است پورسانت روی مبلغ دریافتی باشد. اگر سالن تصمیم گرفته، یا سالن هزینه‌اش را می‌دهد یا سهم هر طرف از قبل روشن است. مثال عددی‌اش در بخش «تخفیف» بالاتر آمده.

پورسانت پلکانی بهتر است یا درصد ثابت؟

پلکانی وقتی کمک می‌کند که آستانه‌ها از فروش واقعی هر نفر درآمده باشند و با روش مازادی حساب شوند. برای سالن کوچکی با دو یا سه نفر و فروش نزدیک به هم، درصد ثابت ساده‌تر است و کمتر بحث درست می‌کند.

حقوق ثابت بدهیم یا درصدی؟

حقوق ثابت ریسک ماه‌های کم‌کار را به سالن منتقل می‌کند و درصدی آن را به پرسنل. مدل «ثابت به‌علاوهٔ درصد» یا «هر کدام بیشتر شد» این ریسک را تقسیم می‌کند. هر مدلی را که انتخاب کنید، بخش قانون کار بالا را هم در نظر بگیرید.

این راهنما را تیم تحریریهٔ پنل بیوتی با کمک ابزارهای هوش مصنوعی تهیه کرده است؛ احکام، اعداد و منابع آن با متن رسمی قوانین و منابع اصلی تطبیق داده شده‌اند.